Zmiany w pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Część 2

2018-02-07 (data modyfikacji: 2018-02-07)

Nowe przepisy dotyczące pomocy dziecku niepełnosprawnemu, zagrożonemu niedostosowaniem społecznym i niedostosowanemu społecznie obligują placówki oświatowe do wprowadzenia istotnych zmian w organizacji ich procesu kształcenia i wychowania. Jak dostosować istniejący system do najnowszych zmian?

 

Artykuł ukazał się w numerze 11 (102) grudzień 2017 "Przedszkole. Miesięcznik dyrektora", s. 46-48.

 
W pierwszej części materiału (przeczytaj tutaj) przeanalizowano m.in. zakres obowiązków specjalistów, strukturę pomocy psychologiczno-pedagogicznej, wskazania i możliwe formy udzielania wsparcia oraz przepisy przejściowe. W drugiej przedstawiamy wskazówki dotyczące tworzenia zespołu, nowych zasad prowadzenia wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania dziecka oraz indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Omawiamy również znowelizowane zasady zatrudniania asystenta i pomocy w nauczaniu ogólnodostępnym, integracyjnym i specjalnym.
 

Dziecko z potrzebą kształcenia specjalnego 

Zgodnie z nowym Rozporządzeniem w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym orzeczenie o kształceniu specjalnym może otrzymać dziecko, którego problemy wynikają z niepełnosprawności, zagrożenia niedostosowaniem społecznym lub niedostosowania społecznego. Może się ono kształcić w systemie ogólnodostępnym, integracyjnym lub specjalnym (§ 2 Rozporządzenia). O wyborze spośród wskazanych w orzeczeniu form decydują rodzice.
 
Przedmiot orzeczenia o kształceniu specjalnym Możliwość kształcenia
 
  • Niesłyszenie i słabosłyszenie
  • Niewidzenie i słabowidzenie
  • Niepełnosprawność ruchowa, w tym afazja
  • Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym
  • Autyzm, w tym zespół Aspergera
  • Niepełnosprawności sprzężone
Przedszkola: ogólnodostępne, ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi, integracyjne, ogólnodostępne z oddziałami specjalnymi, specjalne (Uwaga! Nie organizuje się oddziałów specjalnych dla dzieci z niepełnosprawnością umysłową w stopniu lekkim), oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, inne formy wychowania przedszkolnego

 

Warunki kształcenia

Przedszkole, do którego uczęszcza dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, ma obowiązek (§ 5 Rozporządzenia):
 
  • zapewnienia realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego,
  • stworzenia odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne i możliwości psychofizyczne dziecka warunków do nauki, 
  • zapewnienia odpowiedniego sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych,
  • zapewnienia zajęć specjalistycznych i innych zajęć odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dziecka, w szczególności zajęć o charakterze rewalidacyjnym, resocjalizacyjnym i socjoterapeutycznym,
  • zapewnienia integracji dziecka z orzeczeniem ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z dziećmi pełnosprawnymi,
  • współorganizowania kształcenia integracyjnego, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
 

Zespół – zadania i obowiązki 

W przedszkolu, do którego uczęszcza dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, zostaje utworzony zespół. Koordynacją jego prac zajmuje się dyrektor. W skład zespołu wchodzą:
 
  • wychowawca,
  • nauczyciele,
  • specjaliści prowadzący zajęcia z tym dzieckiem (§ 6 ust. 3 Rozporządzenia).
Zespół spotyka się w miarę potrzeb, nie rzadziej jednak niż dwa razy w roku szkolnym. W jego posiedzeniach mogą uczestniczyć w zależności od potrzeb:
 
  • na wniosek dyrektora – przedstawiciel poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, asystent lub pomoc nauczyciela,
  • na wniosek rodziców bądź za ich zgodą – inne osoby, np. lekarz, psycholog, pedagog, logopeda lub inny specjalista.
Osoby biorące udział w spotkaniach zespołu są obowiązane przez prawo do zachowania tajemnicy.

 

 

Asystent i pomoc nauczyciela 

W ramach kształcenia ogólnodostępnego i integracyjnego nowe Rozporządzenie przewiduje zatrudnienie osób mających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (§ 7). 
 
Rodzaj i poziom kształcenia Rodzaj dysfunkcji Rodzaj wsparcia i posiadane kwalifikacje
Przedszkola ogólnodostępne, inne formy wychowania przedszkolnego Autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone
 
  • Nauczyciele lub specjaliści mający kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej
  • Asystent nauczyciela
  • Pomoc nauczyciela
Przedszkola ogólnodostępne, inne formy wychowania przedszkolnego Niewidzenie i niedowidzenie, niesłyszenie i niedosłyszenie, problemy w poruszaniu się, w tym afazją, niepełnosprawność sprzężona, niedostosowanie społeczne lub zagrożenie niedostosowaniem społecznym
 
  • Nauczyciele lub specjaliści mający kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej
  • Asystent nauczyciela
  • Pomoc nauczyciela
Przedszkola spcjalne, ogólnodostępne z oddziałami specjalnymi Niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, niepełnosprawność ruchowa, w tym afazja, autyzm, w tym zespół Aspergera, niepełnosprawności sprzężone Pomoc nauczyciela
Przedszkola: specjalne, integracyjne, ogólnodostępne z oddziałami specjalnymi lub integracyjnymi Niewidzenie i niedowidzenie, niesłyszenie i niedosłyszenie, niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim Za zgodą organu prowadzącego można zatrudnić dodatkowo pomoc nauczyciela
 
Do obowiązków nauczycieli lub specjalistów mających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej, zatrudnionych w celu współorganizowania kształcenia dzieci niepełnosprawnych, należy:
 
  • udzielanie pomocy w doborze form i metod pracy z dziećmi niepełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie i zagrożonymi niedostosowaniem społecznym,
  • prowadzenie wspólnie z innymi nauczycielami zajęć edukacyjnych, 
  • realizacja zintegrowanych działań i zajęć określonych w programie wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami, 
  • praca wychowawcza z dziećmi niepełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie i zagrożonymi niedostosowaniem społecznym,
  • w miarę potrzeb uczestniczenie w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez innych nauczycieli oraz w zintegrowanych działaniach i zajęciach, określonych w programie, realizowanych przez nauczycieli, specjalistów i wychowawców. 
 

Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania dziecka

Do zadań zespołu należy wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania dziecka (§ 6 ust. 4 i 10 Rozporządzenia). Zespół dokonuje jej we współpracy z rejonową lub specjalistyczną poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Częstotliwość jej przygotowania jest zależna od potrzeb, ale dokonuje się jej nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym. Powinna ona uwzględniać:
 
  • informacje i zalecenia zawarte w orzeczeniu, 
  • indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, uwzględniające mocne strony, predyspozycje, zainteresowania i uzdolnienia dziecka,
  • przyczyny niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu dziecka, 
  • trudności w zakresie włączania dziecka w zajęcia realizowane wspólnie z innymi dziećmi, oddziałem przedszkolnym, a także informację o działaniach podejmowanych w celu ich przezwyciężenia.
 

Prawa rodzica

Prawodawca, wprowadzając zmiany w nowym Rozporządzeniu, nadał wiele praw rodzicom dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, włączając ich w prace zespołu i czyniąc ich współodpowiedzialnymi za realizację jego postanowień (§ 6 ust. 8, 10 i 11). Mogą oni uczestniczyć w pracach zespołu, jego posiedzeniach związanych z wielospecjalistyczną oceną poziomu funkcjonowania oraz tworzeniem indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Obowiązkiem dyrektora jest informowanie rodzica na piśmie, w sposób przyjęty w danej placówce oświatowej, o posiedzeniach zespołu. Otrzymuje on kopię wielospecjalistycznej oceny oraz IPET-u.
 

 

Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny 

Według nowego Rozporządzenia wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania d stanowi podstawę do opracowania indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (§ 6 ust. 1–5). Prawodawca dookreślił zakres merytoryczny dokumentu, nie wskazując w Rozporządzeniu jego wzoru. IPET musi zawierać:
 
  • zakres i sposób dostosowania programu wychowania przedszkolnego / wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka przez zastosowanie odpowiednich metod i form pracy,
  • zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem, ukierunkowane na poprawę jego funkcjonowania, 
  • wzmacnianie uczestnictwa dziecka w życiu przedszkolnym poprzez działania o charakterze: rewalidacyjnym (stosowane wobec dziecka niepełnosprawnego), resocjalizacyjnym (stosowane wobec dziecka niedostosowanego społecznie) i socjoterapeutycznym (stosowane wobec dziecka zagrożonego niedostosowaniem społecznym), 
  • formy i okres udzielania dziecku pomocy psychologiczno-pedagogicznej i wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane, 
  • działania wspierające rodziców dziecka,
  • zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, organizacjami pozarządowymi, innymi instytucjami i podmiotami działającymi na rzecz rodziny i dzieci, 
  • zakres współpracy nauczycieli i specjalistów z rodzicami dziecka w realizacji: zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, warunków do nauki, zapewnienia sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dziecka, zajęć specjalistycznych, integracji dziecka ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z dziećmi pełnosprawnymi,
  • w przypadku dzieci niepełnosprawnych – wykorzystanie technologii wspomagających w dostosowaniu warunków i organizacji kształcenia, 
  • wybrane zajęcia wychowania przedszkolnego lub zajęcia edukacyjne, które są realizowane indywidualnie z dzieckiem lub w grupie liczącej do pięciu uczniów.
W kwestii zajęć rewalidacyjnych, prowadzonych w ramach IPET-u, prawodawca kładzie główny nacisk na umiejętności komunikacyjne. Wśród nich wymienia w przypadku:
 
  • dziecka niewidomego – naukę orientacji przestrzennej i poruszania się, naukę systemu Brailleʼa i innych alternatywnych metod komunikacji,
  • dziecka niepełnosprawnego z zaburzeniami mowy lub jej brakiem – naukę języka migowego lub innych sposobów komunikowania się wspomagających i alternatywnych (AAC),
  • dziecka z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera – zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne.
 
Ważne!
Program opracowuje się na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłuższy jednak niż etap edukacyjny. Program przygotowuje się w terminie:
 
  • do 30 września roku szkolnego dla dziecka, które rozpoczyna edukację, albo
  • do 30 dni od daty złożenia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
 
 
Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz.U. z 2017 r. poz. 1578).
W dziale Dokumenty dyrektora znajdą Państwo niezbędne wzory dokumentów z zakresu udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, m.in. arkusz wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania dziecka i wzór indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego.
 
 
Jagna Niepokólczycka-Gac – pedagog, socjoterapeuta, wieloletni kurator społeczny sądu rodzinnego i dla nieletnich, trener, współtwórca Instytutu Szkoleń Oświatowych. W swojej pracy zawodowej skupia się głównie na udzielaniu pomocy dziecku obarczonemu szeroko rozumianymi dysfunkcjami i jego rodzinie.
Zobacz więcej aktualności