Transfer językowy i jego pozytywne działanie w nauczaniu języka niemieckiego po języku angielskim

2019-01-14 (data modyfikacji: 2019-05-20)

Od lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku w polskim szkolnictwie przeprowadzono szereg reform, wiele z nich w zakresie nauczania języków obcych. Od września 2017 roku obowiązkową naukę języka obcego nowożytnego rozpoczynają 3-latki w przedszkolu i najczęściej jest to język angielski, a jego nauka kontynuowana jest aż do matury. Drugi język obcy poznają uczniowie siódmej klasy szkoły podstawowej (a wcześniej pierwszej klasy gimnazjum) i najczęściej jest to język niemiecki. Niektóre gminy przeznaczają dodatkowe środki na wcześniejsze rozpoczęcie nauki drugiego języka obcego od czwartej, a nawet pierwszej klasy szkoły podstawowej. Dwóch języków obcych uczą się także obowiązkowo uczniowie szkół ponadgimnazjalnych i w większości szkół również najpopularniejszymi są angielski i niemiecki.

 

Z procesem równoległego uczenia się dwóch języków obcych nierozerwalnie związane jest zjawisko transferu językowego, który oznacza przenoszenie wykształconych nawyków i zdobytych umiejętności podczas opanowywania jednego materiału językowego na inny. Transfer jest zjawiskiem zróżnicowanym. Wyróżniamy kilka jego typów, zależnie od wpływu, jaki wywiera na przebieg procesu uczenia się, np. od tego, czy uważa się go za pożądany, ułatwiający i przyspieszający opanowywanie nowej wiedzy, czy też określa się go jako szkodliwy, tzn. niepożądany i hamujący proces nabywania nowych umiejętności. Dlatego dzieli się go zazwyczaj na transfer pozytywny i transfer negatywny.

Transfer pozytywny ma miejsce tam, gdzie podobieństwa i skojarzenia elementów jednego języka stanowią czynnik ułatwiający proces nabywania i zapamiętywania wybranych elementów w następnym języku. Na przykład wcześniejsze doświadczenia językowe i pozajęzykowe wyniesione z procesu przyswajania języka ojczystego lub z procesu nauki pierwszego języka obcego mogą mieć pozytywny wpływ na proces nauki kolejnego języka (kolejnych języków), jeżeli wykorzystamy uprzednio zdobytą wiedzę i przeniesiemy ukształtowane nawyki i umiejętności językowe na aktualnie przyswajany materiał językowy, np. w zakresie leksyki czy struktur gramatycznych. W ten sposób możemy sobie jednocześnie ułatwić i/lub przyspieszyć naukę kolejnego języka.

Uczniowie wykazują często całkiem naturalną tendencję, aby odwoływać się do tego, co już jest im znane. Dlatego, ucząc się języka obcego, posługują się zarówno językiem ojczystym, jak i innymi wcześniej poznanymi językami obcymi, aby z ich pomocą opanować wybrane słowa, formy, reguły czy konstrukcje w nowym języku. Chcąc ułatwić sobie proces nauki nowego języka, wiele osób rozwija własne strategie uczenia się, tj. porównuje języki, szuka podobieństw między językami w zakresie wymowy, pisowni, gramatyki czy słownictwa, wykorzystuje zapożyczenia i internacjonalizmy, czyli przenosi już zdobyte wiadomości do nowego języka. W takich sytuacjach mamy do czynienia z pozytywnym transferem językowym.

Zobaczmy na wybranych przykładach, jak działa pozytywny transfer językowy w zakresie słownictwa i wybranych struktur gramatycznych podczas nauki języka angielskiego jako pierwszego języka obcego i języka niemieckiego jako drugiego języka obcego. Język angielski i język niemiecki należą do zachodniej grupy języków germańskich, są więc spokrewnione genetycznie. Dlatego zbieżności łączące oba języki dają możliwość skrócenia i ułatwienia procesu uczenia się drugiego z nich. Jeżeli uczeń zna już tajniki języka angielskiego, może szybciej i bez trudu uczyć się języka niemieckiego i odwrotnie:

I. Słownictwo:

1. Język angielski ułatwia naukę niemieckich słówek. Ważnym ułatwieniem procesu nauki słownictwa języka niemieckiego są podobieństwo w wymowie i w pisowni wielu słów angielskich i niemieckich, np.:

a) podobieństwa w wymowie:

owl – Eule, jung – jung, most – meist, paddle – Paddel, computer – Computer, mosquito – Moskito, swollen – geschwollen, bring – bringen, come – kommen, drink – trinken, good – gut, glass – Glas, hungry – hungrig, photo – Foto, exam – Examen, grass – Gras, title – Titel, finger – Finger, butter – Butter, God – Gott, mouse – Maus, shoe – Schuh, baker – Bäcker, mean – meinen;

b) podobieństwa w pisowni:

mother – Mutter, father – Vater, make – machen, January – Januar, blue – blau, shoot – schießen, eat – essen, fly – fliegen, go – gehen, think – finden, he is – er ist, mine – mein, she – sie, bed – Bett, kiss – Kuss, hand – Hand, football – Fußball, volleyball – Volleyball, can – kann, when – wenn, deck – Deck, warm – warm, help – helfen, water – Wasser, better – besser, milk – Milch, school – Schule, must – müssen, was – war, bake – backen, learn – lernen, house – Haus, book – Buch, practical – praktisch.

2. Bez wysiłku opanujemy również anglicyzmy, czyli klasyczne zapożyczenia leksykalne z języka angielskiego, jak np.: jeans – Jeans, drink – Drink, download – downloaden, teenager – Teenager, baby – Baby, star – Star, meeting – Meeting, Jeep – Jeep, comic – Comic, chat – Chat, display – Display, management – Management, know-how – Know-how, computer – Computer, diskette – Diskette.

3. Niektóre niemieckie słówka są kalkami (dosłownym tłumaczeniem) z języka angielskiego, np.: skyscraper – Wolkenkratzer („drapiący chmury”), weekend – Wochenende („koniec tygodnia”), football – Fußball („piłka do nogi”), underworld – Unterwelt („świat pod ‘ziemią’”), swimming pool – Schwimmbad („basen do pływania”).

4. Na podstawie znajomości jednego języka można zrozumieć znaczenie wyrazów w drugim języku, np.: stand up – aufstehen, give up – aufgeben, when – wann, find – finden, then – dann, cancel – canceln, planning – Planung, an organ transplant – eine Organtransplantation, tomato – Tomate, blind – blind, cramp – Krampf, industry – Industrie, canteen – Kantine, interview – Interview, engagement – Engagement, sideboard – Sideboard, sea – See, image – Image, lamp – Lampe, intelligence – Intelligenz, elephant – Elefant.

5. Znajomość języka angielskiego ułatwia często zrozumienie tekstów niemieckich, zwłaszcza gdy występują w nich anglicyzmy, np.: T-Shirt, Job, Power, Manager, googeln.

II. Struktury gramatyczne

1. Zarówno język angielski, jak i język niemiecki posiadają czasowniki regularne i nieregularne. Ułatwieniem może być fakt, że część czasowników angielskich posiada formy nieregularne, które brzmią lub są podobnie pisane w języku niemieckim. Można to wykorzystać przy tworzeniu form niemieckiego czasownika, zamiast uczyć się ich na pamięć, np.: begin – began – begun: beginnen – begann – begonnen; bring – brought – brought: bringen – brachte – gebracht; break – broke – broken: brechen – brach – gebrochen; drink – drank – drunk: trinken – trank – getrunken; find – found – found: finden – fand – gefunden; go – went – gone: gehen – ging – gegangen.

2. Szczególnym ułatwieniem jest nauka trzeciej formy czasownika, tj. imiesłowu biernego (Past Participle, Partizip II), np.: stolen – gestohlen, broken – gebrochen.

3. Angielskie czasowniki złożone typu Phrasal Verbs są pomocne przy nauce rekcji czasownika w języku niemieckim, np.: think about – denken über, thank for – danken für, responsible for – verantwortlich für, work at – arbeiten an, satisfied with – zufrieden mit, reckon with – rechnen mit, famous for – bekannt für, consist of – bestehen aus, come from – kommen aus, regardless of – unabhängig von.

4. Znajomość angielskiego przedimka i zasad jego stosowania pozwala zrozumieć stosowanie rodzajnika w języku niemieckim, np. the sun – die Sonne, a boy – ein Junge.

5. Niektóre formy stopniowanych przymiotników nieregularnych w języku angielskim są podobne do form przymiotnika w języku niemieckim, np.: good – better – the best: gut – besser – der, die das beste; big – bigger – the biggest: groß – größer – der, die das größte.

6. Ułatwienia występują w stopniu najwyższym, gdzie w j. angielskim występuje przedimek określony the, a w j. niemieckim rodzajnik określony der, die das, np. the weakest – der, die, das schwächste.

7. Podobnie tworzy się w obydwu językach formę dzierżawczą w dopełniaczu, np.: father’s car – das Auto des Vaters, a friend of mine – ein Freund von mir.

8. Pozytywny transfer można także dostrzec w zakresie zaimków osobowych, np.: she – sie, we – wir, zaimków dzierżawczych w 1 os. l.poj. my, mine – mein, meine, zaimków wskazujących: this, these – dieser, diese, dieses czy zaimków nieokreślonych, np. nobody – niemand.

9. Podobieństwo pomiędzy językami zachodzi także w zakresie składni, np. w budowie angielskich czasów Present Perfect i Past Perfect podczas tworzenia niemieckich czasów Perfekt i Plusquamperfekt, angielskiego Future Simple i niemieckiego Futur I, Present Simple przy tworzeniu niemieckiego czasu Präsens i Past Simple przy tworzeniu niemieckiego Präteritum. Angielskie czasowniki posiłkowe have, be są ułatwieniem podczas odmiany i stosowania niemieckich haben oraz sein.

10. W zdaniach prostych w języku angielskim i w języku niemieckim może być tylko jedno słowo przeczące, dzięki czemu nie zapomnimy o zasadzie pojedynczego przeczenia.

11. Język angielski jest także ułatwieniem podczas tworzenia strony biernej w języku niemieckim.

Powyższe przykłady działania pozytywnego transferu wyraźnie świadczą o korzyściach, jakie daje wcześniejsza nauka języka angielskiego osobom, które przystępują do nauki języka niemieckiego. Kiedy uczymy się nowego języka obcego, powinniśmy nawiązywać do tego, co jest już nam znane i jest zmagazynowane w naszej pamięci. Dotychczasowy zasób wiedzy i zgromadzone doświadczenia mogą bowiem być podstawą i pewnym punktem odniesienia podczas nauki kolejnego języka. Dlatego też znajomość słówek angielskich czy angielskich konstrukcji gramatycznych jest pomocna podczas nauki niemieckich słówek i niemieckiej gramatyki oraz odwrotnie. Jak wiadomo, kluczem do zapamiętywania jest kojarzenie i integrowanie nowego ze znanym, czyli na przykład języka angielskiego z językiem niemieckim lub języka niemieckiego z językiem angielskim. Przypominajmy o tym naszym uczniom.

Izabela Bawej

 

Bibliografia

  1. Bawej, Izabela. 2013. W jaki sposób język angielski może ułatwić proces nauki języka niemieckiego na poziomie zaawansowanym? (Raport z badań własnych), w: "Neofilolog, czasopismo Polskiego Towarzystwa Neofilologicznego", 40/1, Poznań- Bydgoszcz 2013, str.15-28.
  2. Szarska-Wieruszewska, J. 2004. Lernstrategien als Grundlage der lerntypischen Fehlerbehandlungen. Forschungsstudien am Beispiel der Deutsch lernenden, polnischen Studenten. Hamburg: Verlag Dr. Kovać.
  3. Tobiasz, L. 2009. „Język angielski w procesie uczenia się języka niemieckiego – pomoc czy przeszkoda? Krytyczna analiza ankiet przeprowadzonych wśród studentów anglistyki Uniwersytetu Śląskiego w grupach tłumaczeniowych z językiem niemieckim”. w: "Neofilolog" 33: 257-268.
  4. Wille, L. Wawrzyniak, Z. 2005. Język angielski kluczem do języka niemieckiego. Język niemiecki kluczem do języka angielskiego. Gramatyka konfrontatywna niemiecko- angielska w ćwiczeniach. Zielona Góra: Kanion.

 

Czy znasz już nowe kursy PWN na rok szkolny 2019/2020?

Transfer Deutsch >> Exploits >> Вот и мы по-новому >>
Zobacz więcej aktualności