Transfer językowy i jego negatywne aspekty w relacji język ojczysty - język obcy, pierwszy język obcy - drugi język obcy

2019-01-14 (data modyfikacji: 2019-01-28)

1. Czym jest transfer?

Podstawowym celem nauki języka obcego jest opanowanie umiejętności uczestniczenia w obcojęzycznej komunikacji językowej, która na każdym etapie nauki może być naruszana przez rozmaite błędy. Z obserwacji nauczycieli języków obcych wynika, że każdy rodzaj komunikacji językowej zarówno ustnej, jak i pisemnej jest w mniejszym lub większym stopniu zakłócany przez błędy językowe wywołane negatywnym transferem.
W psychologii uczenia się terminem transfer określa się zastosowanie posiadanej wiedzy lub umiejętności w nowych sytuacjach. Transfer nie jest jednak zjawiskiem jednolitym. Podczas nauki języka obcego nawyki uzyskane w trakcie opanowywania języka pierwszego (najczęściej ojczystego) wywierają pewien wpływ na rodzaj wypowiedzi w języku obcym. Działanie to może mieć skutek zarówno negatywny (ujemny), jak i pozytywny (dodatni). Z podobną sytuacją mamy także do czynienia w przypadku równoległej nauki dwóch lub więcej języków obcych.
Jeżeli już wykształcone nawyki i zdobyte umiejętności przenoszone na obecnie opanowywany materiał językowy są źródłem trudności i błędów językowych, to transfer jest negatywny (zjawisko interferencji). Jeśli natomiast przenoszenie nawyków sprzyja uczeniu się nowego materiału i oznacza zdobywanie nowych umiejętności, to mamy do czynienia z transferem pozytywnym.
 
 

2. Transfer negatywny

Transfer negatywny zakłóca naukę języka obcego. Przyjmuje się, że jest on przypadkiem niekorzystnego wpływu uprzednio zdobytych umiejętności językowych na nowe, tj. niewłaściwego przenoszenia wcześniej wyuczonych wzorców struktur językowych na struktury języka przyswajanego. Jak wiadomo, nabywanie nowych informacji polega na ich powiązaniu z wiedzą już przyswojoną. Tym można wytłumaczyć fakt, że osoba ucząca się kolejnego języka nawiązuje do swoich „zapasów” zgromadzonej wiedzy z zakresu języka ojczystego lub innych poznawanych języków obcych. Kiedy uczymy się języka obcego lub dwóch, trzech (rzadziej czterech lub więcej) języków obcych jednocześnie, nasz mózg próbuje porównać każdą nową informację z tą, którą już zna. Dlatego uczący się porównują języki i wtedy może dojść do tzw. „mieszania się” systemów językowych, wskutek czego może nastąpić niewłaściwe przenoszenie elementów i struktur jednego języka do innego.
W tym kontekście warto dopowiedzieć, że jeżeli mamy do czynienia z niewłaściwym przyporządkowaniem reguł i struktur języka nabywanego regułom i strukturom języka pierwszego lub innych wcześniej przyswajanych języków obcych, to mówimy o interferencji zewnątrzjęzykowej.
Transfer negatywny może pojawić się na wszystkich płaszczyznach językowych: w zakresie intonacji, akcentu, wymowy, leksyki i gramatyki. Transferowi negatywnemu podlegają nie tylko struktury językowe, ale również zjawiska związane ze sposobem zachowania się, polegające na użyciu prawidłowych form gramatycznych, ale nieodpowiednich w danej sytuacji komunikacyjnej, co nazywa się interferencją socjokulturową na płaszczyźnie pragmatycznej, np.: niepoprawne pozdrawianie, tytułowanie osób, zwracanie się do nich. 
Dziecko przyswajając sobie język pierwszy (najczęściej jest nim język ojczysty), systematycznie popełnia błędy, stosując na swój własny sposób obowiązujące w jego języku reguły gramatyczne, np. dziecko polskie mówi: *pięć lalków, dzieciów  analogicznie do pięć cukierków, kotów. Uczący się języka obcego, tak samo jak dziecko podczas akwizycji swojego pierwszego języka, sprawdza poznawane reguły w tworzonych wypowiedziach i eksperymentuje z językiem obcym, wykorzystując całą swoją dotychczasową wiedzę, tj. znajomość języka ojczystego i/lub innych języków, co może prowadzić do błędów językowych. Zilustrujmy to negatywnym wpływem języka ojczystego na nabywany język obcy w relacji język polski → język niemiecki oraz pierwszego języka obcego na drugi język obcy w relacji język angielski → język niemiecki na wybranych przykładach błędów w zakresie ortografii, leksyki i gramatyki.

3. Transfer negatywny w relacji język ojczysty → język obcy (język polski → język niemiecki)

Bardzo często uczący się przenoszą reakcje wykształcone w języku ojczystym na język obcy, ponieważ proces nauki języka obcego odbywa się zawsze na bazie języka pierwszego ucznia. Ponadto język ojczysty uczącego się systematycznie wywiera wpływ na strukturę nowego systemu językowego, ponieważ uczący się na co dzień obraca się w kręgu swojego języka ojczystego, w tym języku poznaje świat, porozumiewa się ze swoim otoczeniem (rodzicami, kolegami), w tym języku myśli, czuje, przeżywa emocje, a nauka języka obcego ogranicza się do kilku godzin w tygodniu. Dlatego jeżeli uczeń ma jakieś wątpliwości, sięga do tego, co jest mu bliskie i znane, z czym czuje się dobrze i pewnie, czyli do swojego języka ojczystego i próbuje przenosić formy ojczystojęzyczne do języka obcego. Jeżeli między językiem ojczystym uczącego się a językiem obcym, którego się on uczy, występują różnice, wówczas możemy oczekiwać trudności i negatywnego transferu w postaci błędów językowych, np.:
I. Błędy ortograficzne:
sympatyczny – *sympatisch zamiast sympathisch
ekologiczny – *ekologisch zamiast ökologisch
inteligentny – *inteligent zamiast intelligent
II. Błędy leksykalne:
a) Użycie wyrazu niemieckiego w niewłaściwym znaczeniu, spowodowane zewnętrznym podobieństwem formy z wyrazem polskim o znaczeniu odmiennym, np.
Moja mama ma zawsze rację: *Meine Mutter hat immer Ration. (Ration – racja, porcja żywności) zamiast Meine Mutter hat immer Recht. (Recht haben – mieć rację, słuszność)
b) Użycie wyrazu niemieckiego w niewłaściwym kontekście, np.
Mamy trzy pokoje: *Wir haben drei Frieden. – pokój: Frieden (stan bez wojen i konfliktów), Zimmer (pomieszczenie mieszkalne) zamiast Wir haben drei Zimmer.
c) Kalki będące dosłownym tłumaczeniem z języka polskiego, np.
piwne oczy: *Bieraugen (Bier – piwo) zamiast braune Augen (‘brązowe oczy’)
III. Błędy gramatyczne:
a) Błędny rodzaj rzeczownika, np.
dziewczyna (r. żeński) – *die Mädchen zamiast das Mädchen (r. nijaki)
b) Błędy w zakresie zaimków dzierżawczych, np.
Kocham swoją mamę: *Ich  liebe seine Mutter (Kocham jego mamę) zamiast Ich liebe meine Mutter (mein – mój, swój; sein – jego, swój)
c) Błędy w zakresie czasowników zwrotnych, np.
Uczę się: *ich lerne mich zamiast ich lerne. 
d) Błędy w zakresie zaimków osobowych, np.
Idę: *Gehe zamiast Ich gehe.
e) Błędy w szyku wyrazów, np.
Wiem, że on jest chory. *Ich weiß, dass er ist krank zamiast Ich weiß, dass er krank ist.

4. Transfer negatywny w relacji pierwszy język obcy → drugi język obcy (język angielski → język niemiecki)

Do negatywnego transferu może dojść także w przypadku równoległej nauki dwóch lub więcej języków obcych, jeżeli uczący się niewłaściwie przenosi na drugi (kolejny) język struktury pierwszego (znanego już mu) języka obcego. Nie każdy uczeń, zwłaszcza na początkowych etapach nauki, potrafi swobodnie „przełączać się” z jednego języka na drugi, przez co może popełniać błędy językowe, np.:
I. Błędy ortograficzne: 
trawa: j. ang. grass – j. niem. *Grass zamiast Gras
cyrk: j. ang. circus – j. niem. *Zircus zamiast Zirkus
ojciec: j. ang father – j. niem. *Vather zamiast Vater
II. Błędy leksykalne:
Błędy w zakresie wyrazów o podobnej formie brzmieniowej lub graficznej, tzw. fałszywi przyjaciele tłumacza, np.:
- become (stać się) – bekommen (otrzymać)
- brief (krótki, zwięzły) – der Brief (list)
- gift (prezent) – das Gift (trucizna)
- fiber (włókno, nitka) – das Fieber (gorączka)
III. Błędy gramatyczne:
a) Błędy w zakresie przedimka/rodzajnika:
– Zawód podaje się w języku angielskim z rodzajnikiem nieokreślonym, a w języku niemieckim bez rodzajnika:
On jest nauczycielem: j. ang. He is a teacher – j. niem. *Er ist ein Lehrer zamiast Er ist Lehrer.
– Większość rzeczowników angielskich jest rodzaju nijakiego, natomiast w języku niemieckim występują trzy rodzaje:
Spódnica jest elegancka: j. ang. The skirt is elegant (It is elegant) – j. niem. *Das Rock ist elegant zamiast Der Rock ist elegant.
b) Błędy w zakresie przeczenia w języku niemieckim, np.
Nie mamy pieniędzy: j. ang. We have no money – j. niem. *Wir haben nicht Geld zamiast Wir haben kein Geld.
c) Błędy w zakresie szyku, np.
Będziemy jechać samochodem: j. ang. We will travel in the car – j. niem. *Wir werden fahren mit dem Auto zamiast Wir werden mit dem Auto fahren.
 
Izabela Bawej
 
Bibliografia
 
  1. Bawej, Izabela 2008. Błąd leksykalny jako skutek procesów interferencyjnych. Poradnik metodyczny dla dydaktyków języka niemieckiego. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. 
  2. Szulc, Aleksander. 1994. Słownik dydaktyki języków obcych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 
  3. Wille, Lucyna, Wawrzyniak, Zdzisław. 2005. Język angielski kluczem do języka niemieckiego. Język niemiecki kluczem do&nbps;języka angielskiego. Gramatyka konfrontatywna niemiecko-angielska w ćwiczeniach. Zielona Góra: Kanion.

 

Czy znasz już nowe kursy PWN na rok szkolny 2019/2020?

Transfer Deutsch >> Exploits >> Вот и мы по-новому >>
Zobacz więcej aktualności