Spektrum autyzmu w filmowej opowieści - wywiad z organizatorami Przeglądu Filmów o Autyzmie i Zespole Aspergera

2019-11-13 (data modyfikacji: 2019-11-13)

Na pewno znasz film Temple Grandin albo serial Atypowy. A oglądałeś Autyzm i miłość? A może I Am Me? Chcesz dowiedzieć się więcej o wartych obejrzenia filmów na temat osób w spektrum? Zapraszamy do przeczytania wywiadu z organizatorami 9. Przeglądu Filmów o Autyzmie i Zespole Aspergera, który rozpocznie się już 29 listopada w Krakowie. Pierwszy tydzień grudnia to tydzień autyzmu - warto go rozpocząć od seansu!

 
W tym roku odbędzie się już 9. Przegląd Filmów o Autyzmie i Zespole Aspergera. Jakie filmy z tegorocznego Przeglądu chcieliby Państwo szczególnie polecić?
Każdy członek komitetu organizującego Przegląd odpowiedziałby inaczej na to pytanie. Film, który nas bardzo poruszył na etapie oglądania różnych obrazów i ich wyboru to Seeing the unseen (Islandia 2019). Jest to piękna opowieść o spektrum autyzmu przedstawiona przez kobiety z tą diagnozą. Tytuł podkreśla potrzebę zauważenia kobiet w spektrum autyzmu, które do tej pory pozostawały w ukryciu i nawet wiele bliskich im osób nie zdawało sobie sprawy z niektórych trudności i wyzwań stojących przed bohaterkami. My również chcemy, by nasi widzowie zapoznali się z tą historią i zauważyli to, co do tej pory było niewidoczne. Zauważenie i nazwanie pewnych zjawisk może spowodować ich zrozumienie i zaakceptowanie.
Kolejny film, który Państwu polecamy to dokument Swim team (USA 2016). Obraz ten prezentuje historię drużyny pływackiej wraz z jej niezwykle zaangażowanymi trenerami. Film  przełamuje stereotypy, pokazuje ogromne możliwości osób w spektrum pozwalające im na odnoszenie sukcesów, a przede wszystkim pozostawia z nadzieją i uznaniem dla młodych bohaterów oraz oddanych im trenerów, nauczycieli i rodziców.
 
Jaki film mogliby Państwo polecić nauczycielom pracującym z uczniami z autyzmem, by pomóc im zrozumieć świat ich podopiecznych?
Jedną z istotniejszych edukacyjnie pozycji jest hiszpański film Maria i ja (Hiszpania 2010) Tytułowa Maria ze spektrum autyzmu ma 12 lat, opiekuje się nią ojciec. To właśnie on w ciepły i przystępny sposób opowiada o potrzebach córki i co ważne – o  ich genezie. 
Na szczególną uwagę pedagogów zasługuje także film I Am Me (UK 2015), który łączy tematykę autyzmu i braku tolerancji dla odmienności. Jego twórcą jest szkocka organizacja „I am me” działająca we współpracy z policją w celu rozpowszechniania wiedzy na temat przestępstw wobec osób niepełnosprawnych. Można obejrzeć go z polskimi napisami na YouTube (pod tym linkiem >). Gorąco zachęcamy do wykorzystania tego filmu na lekcjach. 
Na długie jesienne wieczory oprócz filmów młodszym i starszym fanom seriali polecamy AtypowegoAsperger’s are usGood doctor oraz Słowo na A, których jeszcze nie prezentowaliśmy podczas naszego Przeglądu.
 
  
Koncert Piotra Tkaczyka – ucznia i Witolda Rycia – nauczyciela z Centrum Autyzmu podczas 8. Przeglądu. fot. Krzysztof Kościelniak
 
Często nauczyciele i rodzice uczniów z autyzmem szukają ciekawych filmów, które pomogłyby ich podopiecznym zrozumieć świat, własne emocje i zachowania innych ludzi. Jakie tytuły byłyby dla nich najbardziej wartościowe? 
Wszystko zależy od wieku osoby z autyzmem, jej możliwości poznawczych i stopnia akceptacji swojego spektrum. Warto dobierać pozycje pokazujące treści, na które dana osoba jest gotowa. Tak jak spektrum ma różne oblicza, tak różne są prezentowane przez nas filmy. Każdy znajdzie odpowiednią pozycję, która posłuży mu do lepszego poznania siebie. Zainteresowanym polecam odwiedzić naszą stronę internetową > lub profil na Facebooku > i podpatrzeć na plakatach reklamujących Przegląd tytuły filmów pokazywanych w poprzednich latach, a następnie poszukać ich w internecie. Część tych pozycji jest ogólnodostępna, można je bezpłatnie obejrzeć. 
 
Które z wyświetlanych na przestrzeni lat filmów najlepiej Państwo zapamiętali? 
Wszystkie pokazywane przez te 8 lat filmy mają znaczenie wtedy, gdy choć jedna osoba wychodzi z seansu poruszona.
Dla nas, organizatorów, najbardziej wartościowe są dokumenty i filmy biograficzne, ponieważ w najbardziej realny sposób oddają sposób funkcjonowania osób w spektrum autyzmu. Takim właśnie jest pokazany na 1. Przeglądzie film Temple Grandin w reżyserii Micka Jacksona (USA 2010). Jest to historia życia najbarwniejszej postaci światowego autyzmu, nagrodzona siedmioma statuetkami Emmy oraz Złotym Globem dla wykonawczymi roli głównej, Claire Danes. Film ten w fantastyczny sposób wizualizuje między innymi sposób myślenia, przetwarzania informacji przez osoby ze spektrum autyzmu. 
Kolejnym wartościowym filmem prezentowanym podczas Przeglądu był amerykański dokument Autyzm i miłość (USA 2015), który w przepiękny sposób przedstawia różne rodzaje miłości i obala wiele stereotypów dotyczących osób w spektrum autyzmu. Jego producent wykonawczy i pomysłodawca, dr Ira Heilveil był gościem 7. edycji naszego wydarzenia. Opowiedział on widzom więcej o bohaterach, ich dalszych losach oraz o swoich kolejnych projektach. Było to jedno z bardziej poruszających spotkań.
 
Na jakich tematach będzie się koncentrował tegoroczny Przegląd?
Tegoroczny program podzielony będzie na trzy sekcje tematyczne: kobiety w spektrum, ojcostwo oraz rola nauczyciela/terapeuty/trenera w życiu osoby ze spektrum autyzmu. 
W środowisku osób związanych ze spektrum autyzmu w ostatnich latach coraz więcej mówi się o tym, że autyzm u dziewczynek i kobiet może przejawiać się w inny sposób niż u chłopców i mężczyzn, a także, że kryteria diagnostyczne nie są dostosowane do kobiecego wzorca spektrum. Dlatego też organizatorzy pragną podjąć tą ważną tematykę poprzez prezentację filmów o kobietach w spektrum (29.11, sobota) oraz organizację spotkania z Psycholog na spektrum, psychologiem ze spektrum autyzmu, która podczas rozmowy z Moniką Szubrycht opowie o swoich doświadczeniach.
W sobotę (29.11) zaprezentujemy dwa filmy dokumentalne oraz jeden fabularny opowiadające o relacjach ojców i ich dzieci w spektrum autyzmu, a naszym gościem będzie Andrzej Szumowski, ojciec Jędrka, prowadzący profil Deszczowy chłopiec. Spotkanie poprowadzi znany widzom Przeglądu dziennikarz Jarek Szubrycht.
Niedziela będzie dniem poświęconym nauczycielom, trenerom i terapeutom osób w spektrum autyzmu. Zaprezentujemy dwa filmy związane z tą tematyką oraz odbędzie się spotkanie z Rafałem Ślusarzem, trenerem Muay Thai. 
 
  
Podczas Przeglądu odbywają się seanse dedykowane młodzieży szkolnej. fot. Łukasz Wolski
 
Czy wśród nowości znajdzie się jakiś film szczególnie polecany młodszym widzom?
W tym roku młodzieży w kinie Mikro zaprezentujemy fabularny film pt. Please stand by (USA 2017). Jest to opowieść o Wendy, nastolatce ze spektrum autyzmu, która marzy, by wysłać swoją pracę na konkurs do wytwórni w Hollywood. Bardzo zachęcamy szczególnie młodych ludzi do zapoznania się z tym obrazem – przedstawia dość realnie sposób odbierania świata przez osoby w spektrum autyzmu, a przy tym prezentuje ciekawą historię.
Młodzieży polecamy także film Jane wants a boyfriend (USA 2014) o dziewczynie z zespołem Aspergera, która, tak jak wiele nastolatek w jej wieku, chciałaby mieć chłopaka, jednak wchodzenie w różne relacje bywa dla niej trudne i niejasne. 
 
Skąd pomysł na organizację takiego wydarzenia jak Przegląd Filmów o Autyzmie? 
Idea organizacji Przeglądu Filmów narodziła się tak naprawdę z bezradności wobec braku świadomości społeczeństwa na temat osób z autyzmem. Prowadziliśmy w Ośrodku dla Osób z Autyzmem „Effatha” różnorodne działania, tj. terapia indywidualna dzieci, spotkania z rodzicami, treningi społeczne – wszystkie przynosiły efekty i poprawiały funkcjonowanie naszych podopiecznych. Niestety nasze sukcesy – wyuczone schematy zachowań oraz nabyta w warunkach poradni i domu umiejętność oswajania sytuacji – były niweczone w realnych sytuacjach: w tramwaju, w sklepie, na korytarzu szkolnym, na wakacjach.  
Postanowiliśmy więc znaleźć nową drogę, aby pomóc neurotypowym osobom zrozumieć osoby w spektrum. Postawiliśmy na edukację poprzez sztukę: prezentujemy filmy fabularne i dokumentalne, które wyjaśnią, na czym polega zaburzenie oraz pokażą trudy, z którymi borykają się rodzice dzieci z autyzmem. 
 
Do kogo skierowany jest festiwal?
Zapraszamy wszystkie osoby, które chcą poszerzać swoją wiedzę z tematyki spektrum autyzmu lub są zainteresowane filmowym spojrzeniem na autyzm i zespół Aspergera. Bardzo się cieszymy, gdy na Przegląd przychodzą także osoby niezapoznane z tematem – naszym marzeniem jest, by ich przygoda z poznawaniem spektrum autyzmu zaczęła się właśnie dzięki tej inicjatywie. Zapraszamy także fanów nietypowych filmów – u nas każdy znajdzie coś dla siebie. 
Od 3 lat organizujemy dodatkowe seanse dla dzieci i młodzieży. Odwiedzają nas całe klasy z nauczycielami – to bardzo ważna i mile widziana grupa gości. Na tegoroczny Przeglądu zapraszamy również seniorów, dla których przygotowaliśmy bezpłatny seans. 
Ostatnio w Polsce było głośno o inicjatywie jednego z popularnych kin, które organizowało pokazy filmów „przyjaznych sensorycznie”. Czy podczas Państwa pokazów osoby z autyzmem również mogą liczyć na spokojniejszą atmosferę, ściszone dźwięki i przytłumione światło? A może same filmy spełniają te wymogi?
Przegląd Filmów o Autyzmie i Zespole Aspergera wpisuje się w ideę autism friendly space oraz w inicjatywę polegającą na kulturze dostępnej dla wszystkich. 
Dźwięk filmów jest ściszony w porównaniu do standardowych seansów, a światło w sali kinowej i korytarzach przytłumione. Dbamy o komfortową atmosferę, widz ma możliwość wychodzić w trakcie seansów. Nie prezentujemy typowych reklam przed seansami, co doceniają wszyscy, niezależnie od tego, czy określają się jako neurotypowi czy w spektrum.
 
Czy podczas Przeglądu prezentowane są filmy, których twórcy są w spektrum?
Prezentujemy dokumenty przedstawiające historie osób w spektrum – są one ich głównymi bohaterami. Do tej pory nie udało nam się dotrzeć do filmów, których reżyserem, producentem lub scenarzystą była osoba w spektrum autyzmu. Jednakże wystawa przygotowywana przez Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Autyzmem zawsze złożona jest z prac przygotowanych przez osoby w spektrum autyzmu, co pozwala im zaprezentować swój talent szerszej publiczności.
 
 

Gość 8. Przeglądu, Ewa Furgał, odpowiada na pytania. fot. Krzysztof Kościelniak
 
Jak wyglądały początki organizacji Przeglądu?
W 2011 roku złożyliśmy propozycję organizacji Przeglądu, na którą entuzjastycznie odpowiedziało krakowskie kino Mikro. Wtedy też terapeuci pracujący w Ośrodku dla Osób z Autyzmem „Effatha” rozpoczęli poszukiwanie filmów, negocjacje z producentami i dystrybutorami, a członkowie Stowarzyszenia na Rzecz Dzieci z Autyzmem przygotowali wystawę. I tak praca nad Przeglądem wygląda już od 9 lat. Podobna idea jest wdrażana także w innych polskich miastach (w Opolu i Białymstoku), a do nas, do Krakowa, przyjeżdżają także widzowie z zagranicy. Rozszerzamy także pole działalności: aktualnie Przegląd trwa 3 dni (wcześniej był dwudniowy), prezentujemy zwiększoną ilość filmów, zapraszamy również gości specjalnych, z którymi prowadzimy ciekawe spotkania z udziałem publiczności. 
 
Sławomir Grünberg, reżyser filmu Portrety emocji (z prawej), podczas rozmowy z dziennikarzem, Jarosławem Szubrychtem.
 
Ilu gości co roku odwiedza krakowski festiwal?
Z roku na rok obserwujemy coraz większe zainteresowanie Przeglądem. Oczywiście w zależności od filmu ilość zajętych miejsc na widowni jest różna – część naszych widzów obecna jest na niemal każdym seansie, a innych interesuje tylko jeden, konkretny obraz. Na niektóre seanse brakuje biletów, a podczas spotkań ze specjalnymi gośćmi część widzów siedzi na schodach, co najlepiej świadczy o popularności Przeglądu. Mamy również stałych bywalców, którzy odwiedzają nas co roku. Dla szkół organizujemy dwa specjalne seanse. 
Ponadto odwiedzają nas reżyserzy, producenci filmowi, blogerzy i self-adwokaci, którzy dzielą się wiedzą o swoich doświadczeniach z życiem w spektrum autyzmu. Z rozmów z widzami wiemy, że niekiedy przyjeżdżają do nas z różnych zakątków Polski oraz z zagranicy.
 
 
Dziękujemy za rozmowę i życzymy dalszych sukcesów.
 
Na pytania odpowiadali członkowie komitetu organizującego Przegląd:
 
  • Jolanta Otałęga – prezes Ośrodka dla Osób z Autyzmem „Effatha”, psycholog, pomysłodawca Przeglądu Filmów o Autyzmie, jego wierny wielbiciel i organizator.
  • Anna Mierzwa – wiceprezes Fundacji „Atypowa”, która w tym roku odpowiada za organizację przeglądu, dyrektor Poradni dla Dzieci z Autyzmem działającej w ramach Ośrodka dla Osób z Autyzmem, prowadząca niezwykle zapadające w pamięć prelekcje dla młodzieży przed seansami w kinie Mikro, szczególny fan filmu I Am Me
  • Magdalena Wątrobińska – prezes Fundacji „Atypowa”, która w tym roku odpowiada za organizację Przeglądu, p.o. dyrektora Poradni dla Dzieci z Autyzmem działającej w ramach Ośrodka dla Osób z Autyzmem, od 5 lat aktywnie włącza się w organizację Przeglądu i ma z tego ogromną frajdę.
 

Zapraszamy do odwiedzania strony internetowej Przeglądu >

 

 

Organizatorzy 8. Przeglądu Filmów (od lewej: Anna Mierzwa, Iwona Nowak, Renata Goryca, Dorota Rzendkowska, Magdalena Wątrobińska, Jolanta Otałęga i Marta Cichoń). fot. Łukasz Wolski

Zobacz więcej aktualności