Metoda projektu w nauczaniu języków obcych

2018-02-06 (data modyfikacji: 2018-02-06)

Wszelkie formy aktywizacji uczniów podczas zajęć lekcyjnych w znaczący sposób przyczyniają się do podniesienia efektywności procesu nauczania i uczenia się. Jak zatem sprawić, by na lekcji uczeń był aktywny, twórczy i zmotywowany? Z pomocą przychodzi nauczanie projektowe.

 

 

Metoda nauczania projektowego ma za sobą dość długą tradycję w systemie edukacji europejskiej. Jej prekursorami byli m.in. Maria Montessori, John Dewey, Célestin Freinet czy też Rudolf Steiner. Z różną intensywnością jest ona wykorzystywana w pracy dydaktycznej z dziećmi i młodzieżą w polskich szkołach. Warto ją nie tylko nadal propagować, lecz przede wszystkim konsekwentnie stosować na wszystkich etapach edukacyjnych – począwszy od szkoły podstawowej. Jest przydatna zarówno na zajęciach z uczniami młodszymi, jak i starszymi. 
Obowiązująca od lutego 2017 r. nowa podstawa programowa (dalej: NPP) dla ośmioletniej szkoły podstawowej odnosi się bezpośrednio do metody projektu i obliguje nauczycieli – również języków obcych – do jej uwzględnienia w swojej pracy lekcyjnej. Wśród atutów metody projektowej wymienia się m.in. rozwijanie kompetencji społecznych, w tym komunikację i współpracę w grupie, jak również integrację zespołu klasowego. W odniesieniu do pracy nauczyciela mowa jest tutaj o możliwości stosowania innowacyjnych rozwiązań programowych, organizacyjnych oraz metodycznych. Ponadto metoda projektu umożliwia kształtowanie samodzielności i odpowiedzialności wśród uczestników projektu, stwarzając warunki do indywidualnego kierowania procesem uczenia się. Metoda projektu wdraża uczniów do nabywania umiejętności planowania oraz organizowania pracy własnej, ale także do dokonywania przez nich samooceny. Realizacja projektów może przebiegać, zgodnie z postulatem NPP, zespołowo bądź indywidualnie. Wiodącą rolą nauczyciela jest wspieranie uczniów. Ponadto powinien on różnicować wymagania wobec poszczególnych uczestników projektu, uwzględniając ich indywidualne możliwości. Same projekty mogą mieć różny czas realizacji: tydzień, miesiąc bądź semestr, a nawet być działaniem całorocznym. NPP postuluje wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w ramach szkolnej pracy projektowej. 
 

Aktywizacja uczniów 

Uczeń aktywny to także uczeń twórczy, który, angażując się w zaplanowane przez nauczyciela działanie dydaktyczne, może, a nawet powinien dostrzec, iż jest nie tylko obiektem podejmowanych przez nauczyciela działań dydaktycznych, lecz przede wszystkim ich podmiotem. Kimś, kto staje się współtwórcą powstającej w toku lekcji rzeczywistości. Buduje ją z jednej strony samodzielnie, z drugiej zaś wraz z innymi uczniami – w obu przypadkach przy merytorycznym wsparciu nauczyciela. Odnosząc tutaj sukcesy, także te drobne, w naturalny sposób wzmacnia swoje poczucie wartości, ucząc się jednocześnie rozwiązywania problemów. Gdy nabywa pewność siebie, rośnie w nim wiara we własne możliwości, które następnie przekładają się na wzrost motywacji do dalszej nauki. Motywacja natomiast idzie w parze z ciekawością, która sprzyja postawie otwartości na nowe treści nauczania. 
Uczeń, współpracując z innymi uczestnikami projektu, ćwiczy ponadto umiejętność aktywnego słuchania oraz skutecznego komunikowania się. Czynić to może również w języku obcym, wykorzystując przy tym właściwe środki językowe przygotowane mu wcześniej przez nauczyciela. 
 

Szkolne projekty językowe

Szkolne nauczanie języków obcych oparte jest zasadniczo na pracy z podręcznikiem oraz towarzyszących mu materiałach dodatkowych, które jednak dość często ograniczają się do zeszytu ćwiczeń. Niezwykle trudno wyłączyć podręcznik z pracy lekcyjnej, gdyż gwarantuje on progresję leksykalno -gramatyczną oraz porządkuje obszary tematyczne, które określają wytyczne MEN-u w podstawie programowej. Jednakże podręcznik powinien być jedynie punktem wyjścia do realizacji przez uczniów – przy odpowiednim wsparciu ze strony nauczyciela – konkretnych projektów językowych. 
Autorzy większości polskich podręczników do nauki języków obcych w szkole oferują w nich także zadania związane z realizacją mniejszych bądź większych projektów, choć zasadniczo dominują tutaj miniprojekty, które uczniowie mają zrealizować indywidualnie. Najczęściej są to przygotowanie plakatu lub kolażu do danego tematu lekcyjnego – np. „Moje hobby” lub „Mój czas wolny” – bądź też projekt lekturowy, którego celem jest inscenizacja teatralna wybranej bajki czy baśni związanej z nauczanym językiem. W szczególności dotyczy to nauczania dzieci młodszych na pierwszym etapie edukacyjnym. Jednak podobne inscenizacje na zasadzie małych projektów grupowych – trzech, czterech uczniów – można realizować w klasach starszych, przygotowując z nimi np. skecze albo próby małych form kabaretowych, z którymi wiązałoby się odgrywanie typowych codziennych sytuacji komunikacyjnych w sposób łamiący utartą i znaną uczniom rutynę językową. Takie działanie projektowe powinno się bardzo dobrze sprawdzić przede wszystkim w klasach licealnych, w których młodzież bywa znudzona znanymi jej już typami ćwiczeń, stale powtarzającymi się w edukacji językowej. 
Niezwykle ciekawe powinno być również przeprowadzanie projektów w oparciu o możliwości technologii informatyczno -komunikacyjnej. Można je już realizować z uczniami starszych klas szkoły podstawowej np. w formie przygotowywania indywidualnie bądź grupowo prezentacji do aktualnie omawianych na lekcji tematów z podręcznika. Pomocny będzie tu program PowerPoint, używany do sporządzania komputerowych prezentacji, lub program tekstowy Word z zapisem plików w formacie PDF. Programy te nadają się idealnie do prezentacji nowego słownictwa wzbogaconego o grafikę lub zdjęcia, które uczniowie bez problemów znajdą w zasobach internetowych. 
Jeszcze inną możliwością pracy projektowej na lekcji języka obcego może być przygotowywanie przez uczniów pomocy dydaktycznych do wybranego tematu/rozdziału z podręcznika, które następnie mogą zostać wykorzystane podczas powtórek struktur leksykalnych lub gramatycznych. Mogą być to dodatkowe karty pracy z ćwiczeniami czy proste gry językowe – uczniowie tworzą np. scenariusz gry i opracowują do niej zadania albo przygotowują odpowiednią planszę, np. odnosząc się do tematu: „Mój dzień”. Także tematyka związana z kulturą, historią i realiami życia społecznego danego kraju, którego języka uczą się uczniowie, jest zawsze bardzo wdzięcznym obszarem pracy projektowej. W NPP dla zreformowanej ośmioletniej szkoły podstawowej jest zawarte również ujęcie kontrastowe, czyli np. porównywanie wybranych aspektów kulturowych w Polsce i w kraju, którego języka uczy się w danej szkole. Projekty o charakterze interkulturowym można realizować w klasie również równolegle na zajęciach dwóch języków obcych, co z pewnością jeszcze bardziej powinno zmotywować uczniów do dyskusji i rozbudzić w nich ciekawość poznawczą. 
 

Atuty pracy projektowej 

Wykorzystanie metody projektu w nauczaniu języków obcych to współcześnie już nie tyle moda czy też dydaktyczna awangarda, co realna konieczność, która swoje uzasadnienie znajduje m.in. w formalnych wymogach zawartych w NPP dla szkoły podstawowej. Podejście projektowe umożliwia realizację postulatu nauczania multisensorycznego. Praca lekcyjna w ramach projektów oparta jest zawsze na działaniu wielozmysłowym, w którym uczniowie wykorzystują nie tylko swoje kompetencje kognitywne, lecz angażują różne zmysły oraz kanały percepcji – wzrok, słuch, dotyk, ruch. Integracja owych kanałów, w tym działanie manualne w połączeniu z pracą intelektualną (oraz pozytywnymi emocjami), znacząco wzmacnia efektywność procesu uczenia się, co odzwierciedlają najnowsze wyniki badań w zakresie neuronauk. Potwierdza to również praktyka pracy lekcyjnej, która wykorzystuje doświadczenia neurodydaktyki, odnosząc się do przyjaznych dla mózgu strategii i technik nauczania i uczenia się. 
Praca metodą projektu zmienia też relacje między uczniem a nauczycielem. Ten ostatni staje się bardziej doradcą w toku realizacji przez uczniów danego projektu. Jest bardziej koordynatorem i moderatorem tejże pracy niż jej bezpośrednim wykonawcą, co ma miejsce w tradycyjnych modelach pracy lekcyjnej, w szczególności podczas zajęć prowadzonych przez nauczyciela frontalnie. Zmieniają się także proporcje w zaangażowaniu w czas zajęć: uczeń musi wykazać się zdecydowanie intensywniejszą pracą. Rolą nauczyciela jest jednakże wcześniejsze przygotowanie planu – scenariusza danego projektu, a po jego realizacji poddanie go wraz z uczniami wspólnej ocenie. Faza ewaluacji jest na tyle istotna, na ile pozwala doskonalić warsztat późniejszej pracy metodą projektów i motywować uczniów do poszukiwania nowych pomysłów. 
 
Pamiętaj!
 
Podejście projektowe w szkole, w tym na zajęciach z języków obcych, pozwala:
 
  • (z)minimalizować częstą rutynę dydaktyczną,
  • wyzwalać w uczniach twórczą energię i aktywność,
  • (u)kształtować w nich przekonanie o własnej mocy sprawczej w nauce oraz ją autentycznie realizować w toku konkretnych zadań.
Projekty pełnią również funkcję specyficznej profilaktyki przeciwko poczuciu szkolnego wypalenia zarówno nauczycieli, jak i coraz częściej uczniów, zniechęconych do szkolnej codzienności. 
 
 
Bibliografia:
M. Niemiec-Knaś, Metoda projektów w nauczaniu języków obcych, Kraków 2011.
M. Schulte-Markwort, Wypalone dzieci. O presji osiągnięć i pogoni za sukcesem, Słupsk 2017.
D. Schwarz, J.M. Tsang, K.P. Blair, Jak się uczymy. 26 naukowo potwierdzonych mechanizmów, Warszawa 2017.
M. Spitzer, Dopamina i sernik. Badania mózgu a la carte, Warszawa 2014.
E. Strawa-Kęsek, Metoda projektu w edukacji polonistycznej, Kraków 2015.
K.J. Szmidt, Sesje twórczej pomysłowości. Dla pedagogów, psychologów i trenerów grupowych, Gliwice 2016.
 
Źródło: S. Mrożek, Metoda projektu w nauczaniu języków obcych, "Szkoła. Miesięcznik dyrektora", nr 2/2018, s. 62-64.
 
Sebastian Mrożek – germanista, lektor, tłumacz, trener języka niemieckiego, ekspert PWN. W roli lektora języka niemieckiego ceni sobie aktywność i dynamizm, którymi stara się motywować swoich kursantów do własnej pracy nad językiem
Zobacz więcej aktualności